Sumud (صمود) laat zich niet zonder meer in het Engels vertalen. De betekenis wordt meestal weergegeven als "standvastigheid" of "veerkracht", maar geen van beide woorden draagt de volle betekenis van wat Palestijnen bedoelen wanneer ze het zeggen. Sumud is stiller dan verzet en doelbewuster dan overleven. Het is de weigering om te verdwijnen.
Wat betekent Sumud in het Engels?
De nauwste vertaling van sumud in het Engels is "standvastigheid" — maar dat woord mist de gelaagdheid van het origineel. Sumud wordt in het Engels soms weergegeven als veerkracht, volharding of geworteldheid. Geen van die woorden weet het helemaal te vangen.
In het Arabisch komt صمود (sumud) van de wortel ص م د (ṣ-m-d), wat stevig zijn, volhouden en standhouden betekent. Het komt in de Koran voor in de betekenis van stevig en onbeweeglijk zijn. In het moderne Arabisch — en met name in het Palestijns-Arabisch — heeft de betekenis van sumud zich ontwikkeld tot iets specifiekers: een filosofie van blijven. Blijven waar je bent. Zorgen voor wat je hebt. Weigeren uitgewist te worden.
In het dagelijks Palestijnse leven ziet sumud er niet uit als protest of confrontatie. Het ziet eruit als een boer die onder bezetting zijn olijfgaard verzorgt. Als een gezin dat in huis blijft ondanks alle druk om te vertrekken. Als een ambachtsman die blijft weven op een weefgetouw waarvoor bijna geen markt meer bestaat. Sumud is aanwezigheid als daad van verzet.
De filosoof Sari Nusseibeh heeft sumud omschreven als "een standvastige verbondenheid met het land en het leven op het land". De schrijver Raja Shehadeh, die de term 'Palestijnse wandelingen' bedacht voor wandeltochten door een verdwijnend landschap, noemt het een manier om volop aanwezig te zijn op de plek waar je woont, zelfs terwijl die je wordt afgenomen.
De betekenis van Sumud in het Arabisch en de islam
De Arabische wortel van Sumud — ص م د (ṣ-m-d) — draagt een betekenis van stevigheid en bestendigheid in zich. Dezelfde wortel komt voor in soera Al-Ikhlas (112:2): اللَّهُ الصَّمَدُ — "Allah is Al-Samad", wat betekent: de Eeuwige, de Absolute, degene van wie iedereen afhankelijk is. In de islamitische traditie is Al-Samad (الصمد) een van de 99 namen van God, die zelfgenoegzaamheid en blijvende bestendigheid aanduidt.
Deze theologische wortel geeft de betekenis van Sumud in de islam bijzondere diepgang: sumud beoefenen betekent een eigenschap belichamen die in het islamitische denken goddelijk is: geworteld, zelfvoorzienend en onwrikbaar zijn. Voor Palestijnse moslims is het verband tussen het spirituele begrip en de politieke realiteit van op het land blijven niet toevallig. Het is een van de redenen waarom het woord zoveel gewicht in de schaal legt.
Met name in Palestina is de betekenis van sumud altijd verbonden geweest met het land. Sumud zijn betekent van een plek zijn - ermee verbonden zijn, er verantwoordelijkheid voor dragen en niet bereid zijn die te verlaten, ongeacht de druk.
Waar sumud vandaan komt
Het woord zelf is oud, maar sumud als politiek en cultureel begrip kreeg vaste vorm in de jaren na de Nakba van 1948 - de verdrijving van meer dan 700.000 Palestijnen uit hun huizen tijdens de stichting van de staat Israël. Voor degenen die bleven in wat Israël werd, en voor degenen op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza die op hun land bleven, werd blijven op zichzelf een vorm van statement.
In de jaren 70 begonnen Palestijnse intellectuelen en de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie sumud formeler te gebruiken - eerst als begrip voor sociaal welzijn (het standvastigheidsfonds van de PLO bood financiële steun aan Palestijnen die onder de bezetting bleven), daarna als bredere culturele identiteit. Sumud zijn betekende onmiskenbaar Palestijns zijn.
Na de Oslo-akkoorden van 1993 maakten sommige Palestijnse denkers onderscheid tussen 'passieve' sumud - simpelweg volhouden - en 'actieve' sumud: instellingen opbouwen, de cultuur in stand houden en een economisch leven onder de bezetting vormgeven als een vorm van dagelijks verzet. Dit onderscheid is belangrijk. Sumud is geen passiviteit. Het is doelbewust volharden met open ogen.
Hoe sumud tot uiting komt in de Palestijnse cultuur
In Palestina is de betekenis van sumud verankerd in de materiële cultuur - in de voorwerpen die mensen maken, bewaren en doorgeven. Drie dingen dragen die betekenis in het bijzonder:
Een eeuwenoude Palestijnse olijfboom; een misbaha van olijfhout, gebedskralen die de heiligheid van de olijfboom combineren met een feestelijk element van de Palestijnse cultuur.
→ Bekijk authentieke accessoires van olijfhout, gemaakt in Palestina
De olijfboom
De olijfboom is het meest bestendige symbool van sumud. Palestijnse olijfbomen leven honderden, soms duizenden jaren. Generaties lang hebben families dezelfde boomgaarden verzorgd, waarbij het eigendom werd bijgehouden aan de hand van mondelinge overlevering en herinneringen, niet met documenten. De vernietiging van olijfbomen wordt onder de bezetting al lange tijd gebruikt als vorm van collectieve bestraffing; ze blijven verzorgen is een uiting van verbondenheid. Wanneer Palestijnen over sumud spreken, staat de olijfboom bijna altijd op de achtergrond.
De kufiya
De zwart-witte kufiya — de Palestijnse keffiyeh — werd van 1967 tot 1993 de feitelijke vlag van Palestina, toen Israël de Palestijnse vlag zelf verbood in Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Wie er een droeg, weigerde uitgewist te worden. Tegenwoordig blijft de kufiya een symbool van solidariteit en culturele trots, maar voor Hirbawi — de laatste fabriek in Palestina die ze nog weeft — is ze ook een levende uiting van sumud. De fabriek is sinds 1961 in bedrijf. Ze overleefde de globalisering, de Oslo-akkoorden en de bijna volledige ineenstorting van de lokale textielindustrie. Ze is er nog steeds.
Zwart-witte kufiya van Hirbawi in de traditionele Palestijnse kleurstelling; Fabriek van Hirbawi - kufiya's weven in Al-Khalil, Palestina, sinds 1961
→ Elke kufiya van Hirbawi wordt in Palestina geweven — niet in het buitenland. Bekijk de collectie.
Tatreez — Palestijns borduurwerk
Tatreez (تطريز), het traditionele borduurwerk van Palestina, is een andere drager van sumud. Historisch gezien had elk dorp zijn eigen patronen, kleuren en borduurtechnieken. Vrouwen borduurden die patronen op jurken, wandkleden en huishoudelijke voorwerpen — zo hielden ze de beeldtaal van een specifieke plek levend, zelfs na hun verdrijving. Voor Palestijnse vrouwen in vluchtelingenkampen en gemeenschappen in de diaspora is tatreez een vorm van herinneringswerk geweest: het landschap steek voor steek weer tot leven brengen.
Palestijns tatreez-borduurwerk - herinneringen in stof steken; Draagtas geïnspireerd op tatreez, gemaakt in Palestina
→ Bekijk meer met tatreez geborduurde producten in Palestina
Sumud Stories: waarom we onze ambachtslijn zo hebben genoemd
Toen we Sumud Stories lanceerden — een collectie handgemaakte Palestijnse producten, gemaakt door Palestijnse ambachtslieden — was de naam een bewuste keuze. Niet 'ambachtscollectie'. Niet 'gemaakt in Palestina'. Sumud Stories.
Elk stuk uit de collectie wordt gemaakt door een vakman of vakvrouw die er nog steeds is: een juwelier die werkt met lokaal gewonnen messing en zilver, borduursters die tatreez-patronen uit specifieke dorpen levend houden, wevers wier ambacht verbonden is met een land dat ze niet hebben verlaten. De collectie is geen nostalgie. Ze is het bewijs van aanwezigheid.
Sumud Stories - handgemaakte Palestijnse sieraden en accessoires
Een stuk kopen bij Sumud Stories is een transactie met een specifiek persoon op een specifieke plek. Zo ziet sumud eruit in de handel: economisch leven als een vorm van blijven.
→ Ontdek de verhalen van Sumud - handgemaakte Palestijnse producten, sieraden en accessoires, gemaakt in Palestina.
Sumud buiten Palestina
De afgelopen jaren heeft het woord sumud zich buiten de Palestijnse context verspreid. Wetenschappers op het gebied van postkoloniale studies, bevrijdingstheologie en sociale bewegingen hebben het overgenomen om een vorm van verzet te beschrijven die zich uit door aanwezigheid en volharding, en niet door confrontatie. Inheemse landverdedigers over de hele wereld hebben iets vertrouwds herkend in sumud: de weigering om te aanvaarden dat je verdwijnt.
Deze wereldwijde weerklank is deels de reden waarom het woord relatief ongewijzigd in het Engelstalige discours is opgenomen - de betekenis blijft beter behouden in het oorspronkelijke Arabisch dan wanneer het wordt vertaald. Als je het woord volledig begrijpt, voelen de Engelse equivalenten ontoereikend.
Waarom sumud nu belangrijk is
Sinds oktober 2023 staat de Palestijnse sumud wereldwijd in de schijnwerpers, zoals dat al tientallen jaren niet meer is gebeurd. De beelden uit Gaza en de Westelijke Jordaanoever - van mensen die terugkeren naar verwoeste huizen om op het puin te koken, van journalisten die uitzenden met nog stof op hun gezicht, van kinderen die kaarten tekenen van dorpen die niet meer bestaan - zijn allemaal uitingen van hetzelfde begrip. Sumud is geen hoop in de optimistische betekenis van het woord. Het is iets moeilijkers en eerlijkers: de beslissing om aanwezig te blijven, te blijven maken, te blijven bestaan.
Voor degenen onder ons buiten Palestina is betrokkenheid bij sumud deels een daad van getuigenis. Het woord begrijpen is iets essentieels begrijpen over waarom de Palestijnse cultuur - haar ambachten, haar eten, haar muziek, haar verhalen - niet alleen 75 jaar van ontheemding en bezetting heeft overleefd, maar er ook betekenis aan heeft ontleend.
De kufiya als vorm van sumud
Een Hirbawi-kufiya dragen - gemaakt door mensen die ervoor kozen te blijven
De Hirbawi-fabriek weeft sinds 1961 kufiya's in Hebron. Het is de laatste Palestijnse kufiyafabriek die nog bestaat. Elke sjaal die de fabriek verlaat, is gemaakt door werknemers die er nog steeds werken, op machines die nog steeds draaien, in een stad waar nog steeds wordt geproduceerd. Dat is sumud - niet als slogan, maar als een weefgetouw dat blijft draaien.
Wanneer je een Hirbawi-kufiya draagt, draag je iets dat is gemaakt door mensen die ervoor hebben gekozen te blijven en door te blijven maken. Dat is een verhaal dat het waard is om te kennen.
→ Shop authentieke Palestijnse kufiya's - gemaakt in de laatste fabriek van Palestina.