Wat is een Kufiya (Keffiyeh)?
De Kufiya (Keffiyeh) is een rechthoekige sjaal, meestal gemaakt van geweven katoen en herkenbaar aan het ruit- of streeppatroon. Traditioneel wordt ze op het Arabisch Schiereiland gedragen, vaak vastgezet met een agal, een zwart koord dat als een kroon om het hoofd wordt gedragen. De Kufiya diende als praktische bescherming tegen het barre woestijnklimaat, maar is inmiddels uitgegroeid tot een krachtig symbool van erfgoed, waardigheid en politiek verzet.

De vele verschillende namen voor de Kufiya over de hele wereld
De Kufiya is tot ver buiten haar oorsprongsgebied verspreid. In elke regio die ze bereikt, krijgt de sjaal een lokale naam en culturele betekenis. Hieronder bekijken we deze varianten, waarvan veel nog altijd gedeelde waarden van identiteit, strijd en eenheid weerspiegelen.
1. Palestina: de Kufiya of Keffiyeh
In Palestina wordt de zwart-witte Kufiya met trots gedragen. Het opvallende patroon staat voor een lange geschiedenis van verzet, vooral tegen bezetting en ontheemding. De ingeweven motieven verbeelden vaak kracht, wortels en het thuisland; kleine symbolen met een betekenis die generaties omspant.
Het zwart-witte patroon wordt wereldwijd erkend als symbool van de Palestijnse identiteit en het verzet. Het wordt vaak gedragen door mensen die hun solidariteit met de Palestijnse zaak willen uiten, van activisten tot bekende personen als Colin Farrell, Lupe Fiasco en Cameron Diaz.
Zwart-witte Hirbawi®-Kufiya
2. Jordanië: de rood-witte Shemagh
De Jordaanse Shemagh is rood en wit, met franjes langs de randen. De kleuren staan voor de koninklijke Hasjemitische familie en de sjaal wordt vaak door bedoeïenenstammen gedragen als teken van eer, erfgoed en verbondenheid.
Vooral in de woestijn is de Shemagh een vertrouwde bescherming, een praktisch kledingstuk dat ook een diepe band met het land en de afkomst uitdrukt. Ook is er hernieuwde belangstelling voor hoe je een shemagh knoopt, vooral onder jongere generaties over de hele wereld.
Rode & witte Hirbawi®-Kufiya
3. Syrië en Libanon: de Shami Hatta of Hattah
In Syrië en Libanon heeft de Hatta een vergelijkbare culturele betekenis. De patronen verschillen vaak per familietraditie of regio, met meer vrijheid in kleur en soms blauwe of groene tinten naast het klassieke zwart of rood.
Hoewel de ontwerpen doen denken aan die van naburige kufiya's, weerspiegelt de hatta de specifieke afkomst van de drager, met subtiele regionale verschillen in het weefsel.
Shami Hirbawi® kufiya
4. Saoedi-Arabië: de ghutra
In Saoedi-Arabië wordt de kufiya de ghutra genoemd. Die is meestal effen wit, maar komt ook voor in rood-witte varianten. Traditioneel werd de ghutra gemaakt van geiten- of kamelenhaar, maar tegenwoordig wordt vooral katoen gebruikt.
De ghutra wordt zowel bij formele als informele gelegenheden gedragen en staat voor respectabiliteit en status. Hij wordt vooral gedragen bij religieuze of ceremoniële gelegenheden, waar hij zowel het geloof als de culturele verbondenheid benadrukt.

5. Irak: de yashmagh
In Irak hoor je meestal de term yashmagh. De patronen lijken op die van de Saoedische ghutra, waarbij zwart-witte en rood-witte ruiten het meest voorkomen. De yashmagh heeft een tribale betekenis en wordt vaak als eerbetoon geschonken; zo'n eer wordt niet zomaar aan iemand buiten de stam toegekend.
Er zijn enkele verhalen bekend over Amerikaanse soldaten die een Malaki Yashmagh, oftewel een ‘koninklijke Yashmagh’, cadeau kregen als teken van groot respect. Deze zeldzame momenten zeggen iets over de diepgewortelde symboliek en ceremoniële waarde van de sjaal.

6. Oman: de masar of mussar
De Omaanse mussar is kleurrijker en sierlijker dan veel soortgelijke sjaals uit de regio. Deze dikkere sjaal is vaak gemaakt van wol of gemengde vezels en heeft bloem- en paisleymotieven in opvallende kleuren.
Haar schoonheid doet niet onder voor haar betekenis: de mussar wordt vaak vergeleken met een kroon die Omaanse mannen dragen als symbool van nationale trots en de culturele diversiteit van het sultanaat.

Sjaals die cultureel verwant zijn aan de kufiya en hun betekenis
Het verhaal van de kufiya begint in het Midden-Oosten, maar echo's van het ontwerp en de culturele functie ervan zijn over de hele wereld terug te vinden. Sommige van deze kledingstukken hebben dezelfde vorm als de kufiya, andere dezelfde betekenis.
1. Iran: de chafiyeh
De Iraanse chafiyeh wordt vooral in landelijke gebieden gedragen en heeft een vergelijkbaar doel en patroon als de Palestijnse kufiya, maar dan in donkerdere tinten, zoals groen, paars en blauw. Net als andere varianten combineert deze sjaal functionaliteit en symboliek in één geheel.
2. India en Pakistan: dupatta en sjaals
In Zuid-Azië worden de dupatta en sjaal gedragen uit bescheidenheid, voor warmte en ter bescherming tegen de zon. Deze lange sjaals zijn vaak gemaakt van zijde, katoen of wol en worden niet op dezelfde manier om het hoofd gewikkeld, maar zijn wel op vergelijkbare wijze verbonden met identiteit en culturele continuïteit.
3. Noord-Afrika: tagelmust, arfwal, litham
Bij de Toeareg bedekt de tagelmust (of litham) het onderste deel van het gezicht. Deze is diep indigo geverfd en beschermt tegen zand en zon, maar heeft ook een spirituele betekenis. Deze kledingstukken zijn meer dan praktisch; ze zijn sterk verbonden met overtuigingen en het leven in de woestijn.
4. Oost-Azië en het Westen: bandana's en katoenen sjaals
In Oost-Azië en het Westen worden sjaals vaak gedragen ter bescherming of als modeaccessoire. Hoewel ze qua vorm vergelijkbaar zijn, missen ze de diepgaande symboliek van de kufiya. Hier weegt de functie vaak zwaarder dan het erfgoed.
Belangrijke verschillen in stof, ontwerp en doel
Hoewel ze dezelfde vorm en hetzelfde gebruik delen, zijn niet alle kufiya's op dezelfde manier gemaakt.
Traditionele kufiya's worden geweven, niet bedrukt, en zijn gemaakt om ademend en sterk te zijn, zodat ze bestand zijn tegen hitte, wind en slijtage. Het weefsel is essentieel. Het geeft de sjaal haar textuur, veerkracht en karakter.
Bij bedrukte versies ontbreekt dit: de draden vervagen, de symboliek gaat verloren en de band met de oorsprong verdwijnt.
Koop waar mogelijk rechtstreeks bij ambachtslieden uit het Midden-Oosten. Zo blijven eeuwenoude vaardigheden behouden en eer je het echte doel van de sjaal. Steun is vooral belangrijk voor traditionele Palestijnse kufiya's die vandaag de dag nog steeds worden geweven.
Het erfgoed van de kufiya vieren
De kufiya is niet zomaar een sjaal, maar een zichtbare herinnering. Elke regio heeft haar eigen versie, haar eigen kleuren en haar eigen betekenis. Toch weerspiegelen ze allemaal iets gemeenschappelijks: identiteit, veerkracht en de wil om door te gaan.
Of de kufiya nu wordt gedragen voor warmte, schoonheid of als teken van solidariteit, ze verbindt ons met de mensen en verhalen achter de draad.
De kufiya begrijpen betekent deelnemen aan een stille daad van cultureel behoud. Door haar te dragen, houd je dat verhaal op kleine schaal levend.

Waar je authentieke kufiya's kunt ontdekken
Voor wie echte, in Palestina gemaakte kufiya's wil ontdekken, is Hirbawi nog steeds de enige fabriek die ze in Palestina weeft.
Bekijk de collectie van Hirbawi om te zien hoe deze traditie vandaag de dag voortleeft.